اهمیت مبارزه با دست‌درازی‌های غول‌های اینترنتی

پریسا کیهانی

تمام تلاش هایی که به منظور ایجاد شرایط برابر برای تمام طرفهای درگیر در دنیای آنلاین صورت میگیرند یک مبنای فلسفی مشترک دارند و آن مالکیت فرد بر اطلاعات شخصی خود است.

هرگاه تدوین کنندگان مقررات گرد هم می‌آیند تا دربارۀ ناکارآمدی وضعیت دنیای آنلاین بحث کنند، پای عبارت «برابر بودن شرایط بازی برای همه بازیکنان» نیز به میان می‌آید. اما با بررسی اتفاقات دنیای آنلاین، متوجه می‌شویم که به هیچ عنوان شرایط بازی برای همه بازیکنان نه تنها یکسان نیست بلکه همه چیز به نفع غول های اینترنتی است. مخصوصاً آنجا که به اطلاعات شخصی افراد مربوط می‌شود.

همه ما با قراردهای مربوط به شرایط و ضوابط بهره برداری از نرم افزارها برخورد داشته‌ایم. در واقع این آشنای قدیمی همان روشی است که شرایط بازی را به نفع غول های اینترنتی تغییرمی دهد.

این قرار دادها بدون استثنا از سه بخش تشکیل شده‌اند. بخش اول آنها چیزی نیست جز لفاظی‌های حقوقی که ممکن است تا سی صفحه قلم‌فرسایی کنند. اما معمولا این بخش اینگونه تمام می‌شود: «اگر می‌خواهید با ما وارد کسب وکار شوید همه چیز بر اساس شرایطی است که ما تعیین می‌کنیم. اگر موافقید اینجا را کلیک کنید وگرنه برو و گورت را گم کن. در ضمن همه اطلاعات شخصی‌ای که در اختیار ما می‌گذارید متعلق به ما هستند.» فرقی نمی‌کند که نرم افزاری را بخرید یا تنها از خدمات رایگان آن استفاده کنید. به هر حال این فرمول اعمال می‌شود.

بدون شک آیندگان وقتی تاریخ دوران ما را می‌خوانند تعجب می‌کنند که چگونه ممکن است میلیاردها نفر بدون هیچ مقاومتی تن به چنین داد و ستد غیر منصفانه‌ای داده باشند. آنها ممکن است از بی‌توجهی دولتها به این مسئله نیز تعجب کنند. از لابلای آرشیوهای دیجیتال، مورخان آینده به این حقیقت پی خواهند برد که تنها عده اندکی بودند که سر در چاه می‌گرفتند و می‌گریستند.

یکی از افراد سرشناس این حرکت، جان لانیر (Jaron Lanier) است. او متخصص علوم کامپیوتری و از بنیانگذران واقعیت مجازی و از مهره‌های اصلی نسل قبل اینترنت است. او در حال حاضر در مرکز مرکز برکمن در دانشگاه هاروارد کار می‌کند. این مرکز در حوزه اینترنت و اجتماع فعالیت می‌کند.  او در کتاب «چه کسی آینده را در اختیار دارد؟» می‌گوید شرکتهایی مثل گوگل و فیس بوک با متقاعد کردن کاربران برای افشای اطلاعات با ارزش خود در ازای استفاده از خدمات رایگان، حجم عظیمی از داده‌ها را بدون هیچ هزینه ای در اختیار گرفته‌اند. این حجم عظیم داده برای آنها ثروت هنگفتی به ارمغان آورده است. پیشنهاد او برای حل این مشکل، دو طرفه شدن تعاملات آن‌لاین است. به این ترتیب افراد از ارزش اقتصادی اطلاعاتی که در اختیار شرکت ها قرار می‌دهند آگاه خواهند شد.

دکتر سیرل در کتاب «اقتصاد خواسته: وقتی مصرف کنندگان مسئولیت پذیر می‌شوند» بحث کمابیش مشابه ای را مطرح می‌کند. اما راه‌حل متفاوتی را ارائه می‌دهد و آن «مدیریت ارتباط با فروشنده» است.  ایده اصلی این است که «بسیاری از مشکلات بازار تنها از طریق درگیر کردن مصرف کننده قابل حل اند. به این ترتیب که مصرف کننده به یک مهره توانمند در بازار تبدیل می‌شود. از آن به بعد دیگر میزان توان و نفوذ مصرف کننده بر اساس رابطه‌ای که با فروشنده دارد و طبق قراردادی که از سوی او تحمیل می‌شود، تعریف نمی‌شود.» سیرل معتقد است همانطور که شرکت های بزرگ از سیستم «مدیریت ارتباط با مشتری» برای تنظیم تعاملاتشان با کاربران استفاده می‌کنند، مصرف کنندگان هم باید ارتباط خود با شرکت‌ها را بر اساس شروطی که خود تعیین می‌کنند مدیریت کنند.

تمام تلاش هایی که به منظور ایجاد شرایط برابر برای تمام طرف‌های درگیر در دنیای آنلاین صورت می‌‌گیرند یک مبنای فلسفی مشترک دارند و آن مالکیت فرد بر اطلاعات شخصی خود است. دسترسی به اطلاعات شخصی افراد باید فقط براساس شرایطی که صاحب آنها مقرر می‌کند امکان پذیر باشد. اخیراً یک متخصص علوم کامپیوتری از دانشگاه کویین مری لندن در مقاله خود روشی برای عملی کردن این ایده مطرح کرده است.

ایده اصلی او ایجاد یک دیتا باکس است. نرم افزرای برای جمع آوری اطلاعات شخصی و مدیریت نحوه دسترسی دیگران به آنها. در واقع، این سیستم به صورت شبکه‌ای تمام اطلاعات شخصی را از دستگاه‌های مختلف جمع‌آوری می‌کند و تنها در اختیار سازمان‌هایی قرار می‌دهد که مالک اطلاعات اجازه داده است.

دیتا باکس را می‌شود به عنوان یک بستر مجازی تصور کرد که دستگاه‌ها و خدمات مختلفی را در بر می‌گیرد. دست کم یکی از این دستگاه‌ها می‌توانند تجسم فیزیکی هم داشته باشند. مثلا جعبه کوچکی که به عنوان هاب خانگی استفاده می‌شود.

ناگفته پیداست که مسیر طولانی و سختی پیش روست تا چنین ایده‌ای برای عموم قابلیت استفاده پیدا کنند. امنیت، جلب اعتماد و خوشبینی کاربران از جمله مسائلی هستند که باید حل شوند. اما پژوهشگرانی که روی ایده دیتا باکس کار می‌کنند در مسیر درست گام برداشته‌اند. یک ضرب المثل چینی می‌گوید: یک سفر هزار کیلومتری با برداشتن نخستین گام شروع می‌شود. 

هیچ رأیی داده نشده